Trochę pedagogiki

ETAPY ROZWOJU MOWY DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

 

Dziecko poznaje świat, dzięki rozumieniu mowy, a umiejętność mówienia pozwala mu wyrazić swoje spostrzeżenia, pragnienia i uczucia. Podstawową wiedzę o tym, jak rozwija się mowa dziecka powinien posiadać każdy rodzic aby umiejętnie kierować jej rozwojem. Bez tej wiedzy może dziecku zaszkodzić, wymagając tego, czemu dziecko sprostać nie może, lub też lekceważąc czy przeoczając niepokojące sygnały.

Rozwój mowy dziecka od narodzin do 7 roku życia dzielimy na cztery okresy:

  1. okres melodii

  2. okres wyrazu

  3. okres zdania

  4. okres swoistej mowy dziecięcej

Oto krótka charakterystyka poszczególnych okresów.

 

OKRES MELODII – OD URODZENIA DO 1 ROKU ŻYCIA

 

W pierwszych tygodniach życia dziecko komunikuje się z otoczeniem za pomocą krzyku, po którym można rozpoznać jego potrzeby. W 2 – 3 miesiącu dziecko zaczyna wydawać gardłowe dźwięki podobne do artykułowanych jak: k, g, aa, uu, gli, tli, gla, ebe itp. Ten rodzaj zachowań przedwerbalnych nazywany jest głużeniem. Początkowo głużenie ma charakter samorzutny a następnie pojawia się jako reakcja na widok bliskiej osoby. Głużenie występuje u wszystkich dzieci, nawet głuchych i niedosłyszących. U dzieci głuchych głużenie stopniowo zanika i nie pojawia się kolejny etap kształtowania mowy – gaworzenie.

Około 6 miesiąca życia głużenie przekształca się w gaworzenie. Mamy tu do czynienia z zamierzonym powtarzaniem dźwięków usłyszanych z otoczenia. Na tym etapie rozwoju mowy dziecka zaczyna się „zabawa dźwiękiem”, która jest swoistym treningiem słuchowym. Dziecko przekonuje się, że odpowiednie ułożenie narządów mowy powoduje powstawanie określonych dźwięków. Nie gaworzą dzieci niesłyszące.

Około 7 – 8 miesiąca życia dziecko zaczyna rozróżniać melodię mowy – na podniesiony ton reaguje płaczem, na mowę cichą, pieszczotliwą reaguje uśmiechem, jest zadowolone.

Około 9 – 10 miesiąca życia pojawiają się tzw. echolalie. W tym okresie dziecko zaczyna przejawiać tendencję do powtarzania własnych i zasłyszany słów. Dziecko zaczyna kojarzyć wielokrotnie powtarzane dźwięki ze wskazywaniem odpowiedniej osoby lub przedmiotu.

Około 12 miesiąca życia dziecko zaczyna rozumieć, co do niego mówimy, reaguje na swoje imię, jest w stanie zrozumieć więcej niż samo potrafi powiedzieć. Pojawiają się pierwsze wyrazy wypowiadane ze zrozumieniem.

 

OKRES WYRAZU – OD 1 DO 2 ROKU ŻYCIA

 

Po ukończeniu pierwszego roku życia zwiększa się krąg doświadczeń dziecka i następuje wielki postęp w rozwoju mowy. Dziecko poznaje nowe sytuacje, nowych ludzi, nowe rzeczy, zjawiska – a wszystko to musi jakoś nazwać. W ten sposób mowa staje się dla dziecka narzędziem myślenia, badania, odkrywania świata. Odbywa się to pod czujnym okiem dorosłych. Maluch rozumie o wiele więcej słów niż jest w stanie samodzielnie wypowiedzieć.

W tym okresie dziecko wypowiada właściwie wszystkie samogłoski: a, o, e, i, u, y; oprócz nosowych: ą, ę

Ze spółgłosek wymawia:

  • dwuwargowe (twarde i miękkie): p, b, m, pi, bi, mi;

  • wargowo – zębowe (twarde i miękkie): f, fi, w, wi;

  • przedniojęzykowo – zębowe: t, d, n;

  • środkowojęzykowe: ś, ź, ć, dź, ki, gi, ń;

  • tylnojęzykowe: k, g, ch

Pozostałe spółgłoski zastępuje łatwiejszymi w wyartykułowaniu.

Dziecko w tym wieku często upraszcza grupy spółgłoskowe np. Ciocia – tota; dzieci – deti; świeci – teti; czytaj – sita. Często też wymawiają tylko pierwszą sylabę albo końcówki wyrazów, np. Nie – ne, miś – mi, jeszcze – ecie, już – uś, chleba – aba, daj – da, pić – pi , itd.

W okresie tym powstają również wypowiedzi dwuwyrazowe będące zaczątkami zdania, np. baba ała – babcia dała, mama ima – mamy nie ma, ać mama – zobacz mama, itd.

Te wypowiedzi tworzą już płynne przejście do następnego okresu.

 

OKRES ZDANIA – OD 2 DO 3 ROKU ŻYCIA.

 

Między 2 a 3 rokiem życia następuje rozkwit mowy dziecka. Dziecko zaczyna budować zdania, początkowo są to zdania proste, które są złożone z 2 – 3 wyrazów, następnie przechodzi w wypowiedzi dłuższe 4 – 5 wyrazowe. Pierwsze zdania są twierdzące, a następnie pojawiają się zdania pytające i rozkazujące. Dziecko używa przede wszystkim rzeczowników, czasowniki początkowo używane są w formie bezokolicznika. Dziecko nie potrafi jeszcze wypowiadać wszystkich głosek – głoski trudne zastępowane są ich łatwiejszymi odpowiednikami.

Dziecko słyszy błędnie wypowiedziane słowa i poprawia je – świadczy to o słuchowym różnicowaniu prawidłowej i wadliwej wymowy słów. Na tym etapie mowa dziecka staje się zrozumiała nie tylko dla najbliższych ale także dla otoczenia.

W tym okresie dziecko wypowiada prawidłowo samogłoski ustne: a, o, e, u, y, i; czasem nawet nosowe ą, ę; oraz spółgłoski:

  • dwuwargowe (twarde i miękkie): p, b, m, pi, bi, mi;

  • wargowo – zębowe (twarde i miękkie): f, fi, w, wi;

  • przedniojęzykowo – zębowe: t, d, n;

  • środkowojęzykowe: ś, ź, ć, dź, ki, gi, ń;

  • tylnojęzykowe: k, g, ch

  • przedniojęzykowo - dziąsłowe: l

Pod koniec tego okresu pojawiają się spółgłoski: s,z,c,dz, które wcześniej zastępowane były przez ich zmiękczone odpowiedniki: ś,ź,ć,dź.

 

OKRES SWOISTEJ MOWY DZIECIĘCEJ – OD 3 DO 7 ROKU ŻYCIA

 

Mowa dziecka w tym okresie nadal intensywnie się rozwija: następuje rozwój narządów artykulacyjnych, wzbogaca się zasób słownictwa, rozwija się umiejętność budowania zdań złożonych. Dziecko przyswaja sobie podstawy systemu leksykalnego, fonetycznego i morfologicznego języka, w jakim mówi jego otoczenie. Charakterystyczne dla tego okresu jest pojawianie się tzw neologizmów.

Dziecko 3-letnie powinno już wymawiać wszystkie samogłoski ustne i nosowe (a,o, e, u, y, i, ą, ę) oraz spółgłoski: p, b, m, f, w, ś, ć, ź, dź, ń, k, g, h, t, d, n, l, ł, j. Pojawiają się również głoski takie jak: s, z, c, dz. Dziecko potrafi wypowiadać te głoski w izolacji jednak w mowie potocznej może jeszcze zastępować je głoskami łatwiejszymi (np. zmiękczając s-ś,z-ź, c-ć, dz-dź ).

W mowie 4 – latka utrwala się artykulacja głosek syczących (s,z,c,dz), które najczęściej wypierają w mowie potocznej głoski szeregu szumiącego (sz, ż, cz, dż). Na tym etapie może – choć nie musi – pojawić się już głoska „r” .

Około 5 roku życia w mowie dziecka powinny pojawić się głoski szumiące – sz, ż, cz, dż. Jest to jednak sprawą indywidualną, związaną z tempem i rytmem rozwoju dziecka.

Po tym okresie (6 – 7 rok życia) rozwój mowy dziecka jest już zakończony i wszelkie nieprawidłowości w zakresie artykulacji mogą świadczyć o opóźnionym rozwoju mowy lub mowie z elementami patologicznymi.

 

 

Opracowała: Alicja Brzezińska, nauczyciel Przedszkola nr 16 w Lublinie

MAMO, TATO!!! POMÓŻ DZIECKU MÓWIĆ POPRAWNIE!!!

 

  • Małe dziecko uczy się mowy przez naśladownictwo, zatem od samego początku należy dostarczać mu wzorce poprawnej mowy. Drodzy Rodzice – mówcie do dziecka tak, jakbyście chcieli, żeby Wasze dziecko mówiło do Was!

  • Zanurzcie Wasze dziecko w kąpieli słownej” - mówcie do dziecka dużo, wyraźnie i powoli, wykorzystując każdą nadarzającą się okazję. W miarę możliwości nazywajcie rzeczy po imieniu.

  • Dokładnie i cierpliwie słuchajcie tego, co Wasze dziecko mówi do Was! Ale nie gańcie go za pomyłki – podajcie właściwą formę wyrazu czy głoski i jedynie zachęcajcie do powtórzenia.

  • Jeśli macie wątpliwości, czy rozwój mowy Waszego dziecka przebiega prawidłowo, warto skorzystać z porady specjalisty – logopedy. Drodzy Rodzice, zasięgnijcie porady logopedy jeśli:

    - mowa Waszego dziecka znacznie odbiega od prezentowanej normy, na którymś z etapów rozwoju mowy;

    - w czasie wymawiania przez dziecko głosek s, z, c, dz, n, t, d, jego język wysuwa się między zęby;

    - zmienione jest brzmienie głoski r (np. r gardłowe lub francuskie);

    - dziecko opuszcza w wyrazach głoski k, g, lub zamienia je na t, d;

    - dziecko zamienia głoski dźwięczne na ich bezdźwięczne odpowiedniki np. waga – faka, żaba – szapa;

    - po prostu – jest coś w mowie dziecka, co Was niepokoi.

  • Jeżeli Wasze dziecko ma problemy z prawidłową wymową pamiętajcie, że nie wystarczą same ćwiczenia u specjalisty. Konieczna jest Wasza aktywna pomoc!

  • Ćwiczenia poprawnej wymowy i usprawniające narządy artykulacyjne powinny być okazją do wspólnej zabawy. Jeśli będą one różnorodne i będą się dziecku kojarzyły raczej z dobrą zabawą niż koniecznością, staną się dla Was wszystkich przyjemnością.

  • Ważne jest, aby ćwiczenia logopedyczne były wykonywane systematycznie – chociaż przez 10 min – ale codziennie!

 

Podstrony (1): Słów kilka o wszawicy
Comments